Ngành sản xuất phân bón EU đứng trước những thách thức mới

02:29' PM - Thứ tư, 21/04/2010

Tây Âu là nơi ra đời của ngành công nghiệp phân bón hiện đại và đi đầu trong xu hướng bón phân cân đối quy mô lớn cũng như phát triển các công nghệ cho phép cung cấp các chất dinh dưỡng cho cây trồng một cách kinh tế và hiệu quả. Trong những năm qua, nhiều khu vực khác trên thế giới cũng đã phát triển mạnh công nghiệp phân bón của chính mình, thậm chí còn thách thức cả các nhà sản xuất phân bón Tây âu tại chính thị trường Tây âu. Về nhiều khía cạnh, hiện nay sản xuất phân bón tại các nước Tây âu đã mất đi một số lợi thế cạnh tranh truyền thống của mình, đặc biệt là trong lĩnh vực nguyên liệu. Khi cách đây 2-3 thập niên các nước bắc Phi như Marốc, Tuynidi, Angiêri bắt đầu khai thác tài nguyên quặng phốtphat trong nước và phát triển ngành chế biến các sản phẩm phốtphat cuối dòng với quy mô quốc tế thì phần lớn các nhà sản xuất Tây âu đã không có khả năng cạnh tranh trong lĩnh vực này nên phải rút lui hoàn toàn. Tương tự như vậy, tuy các nhà sản xuất phân đạm Tây âu có thể sử dụng nguồn cung khí thiên nhiên từ các mỏ khí ở Biển Bắc nhưng chi phí khai thác cao hơn nhiều so với ở vùng Vịnh Arập, các nước Liên Xô cũ và vùng biển Caribê, vì vậy một số nhà sản xuất phân đạm lâu đời tại Tây âu đã phải chịu thua trên thị trường quốc tế trước nhiều công ty cạnh tranh mới được thành lập ở các khu vực khác.

Song song với những phát triển trên, nhu cầu đối với các loại phân bón tại Tây âu đã thay đổi một cách cơ bản khi Chính sách trợ cấp nông nghiệp (CAP) được điều chỉnh. Chính sách CAP ra đời trong thời kỳ của Khối thị trường chung - tiền thân của Liên minh châu âu (EU) - với mục đích kết hợp trợ cấp nông nghiệp với cơ chế trợ giá, kể cả những quy định về giá tối thiểu được bảo đảm, thuế nhập khẩu và quota đối với một số mặt hàng nông nghiệp nhập từ bên ngoài EU. Nhưng đến đầu thập niên 1980, do sản lượng nông nghiệp dư thừa quá lớn nên CAP đã trở thành quá tốn kém và lãng phí. Năm 1992, khi EU mới chỉ có 12 thành viên thì chi tiêu cho nông nghiệp đã chiếm 49% ngân sách của khối.

Tiêu thụ phân bón tại Tây âu đã đạt đỉnh cao vào thời kỳ 1987/1988, một phần do các trợ cấp được chi trả cho nông dân trong khuôn khổ CAP. Năm 1988, EU đã đặt ra mức trần đối với trợ cấp cho nông nghiệp. Từ đó đến nay tiêu thụ phân bón trong khu vực bắt đầu giảm, trung bình giảm 2%/năm cho đến thời kỳ 2006/2007. Ngành sản xuất phân bón Tây âu đã bắt đầu phải thu nhỏ quy mô bằng cách giảm sản lượng, đóng cửa một số nhà máy, các công ty lớn mua lại hoặc sát nhập với các công ty nhỏ. Quá trình thu nhỏ của ngành sản xuất phân bón Tây âu vẫn chưa kết thúc, bằng chứng là một số công ty vẫn đang thực hiện các vụ mua bán và sát nhập.

Một trong những lập luận chống lại chính sách trợ cấp nông nghiệp CAP là nó mang lại quá ít lợi ích cho người dân châu âu. Trên thực tế, chỉ có 5% dân chúng EU làm việc trong nông nghiệp, lĩnh vực nông nghiệp đóng góp chưa đến 3% vào GDP của cả khu vực. Tuy nhiên, trong khi số nông dân châu âu đang giảm đi hàng năm thì ngành nông nghiệp Tây âu vẫn là một trong những ngành sản xuất có hiệu quả cao nhất trên thế giới.

Những cơ hội phát triển

Ngay cả trong trường hợp chính sách CAP bị cắt giảm, kiểm soát nhập khẩu và trợ cấp nông nghiệp giảm, khu vực EU vẫn sẽ duy trì khả năng tự cung tự cấp lương thực của mình. Đó là nhờ điều kiện khí hậu thuận lợi, nguồn đất nông nghiệp sẵn có và trên hết là các phương thức sản xuất nông nghiệp tiên tiến cũng như việc sử dụng phân bón một cách cân đối và hiệu quả.

Tại 27 nước EU, phân bón được sử dụng trên 136 triệu ha đất canh tác. Khoảng 68% trong diện tích này là để trồng ngũ cốc, cây hạt dầu và các loại cây trồng khác như khoai tây, củ cải đường..., 9% được sử dụng để trồng các cây lâu niên (hoa quả, nho,...) và trồng rừng, 23% là các đồng cỏ.

2007/2008 là năm bội thu đối với ngành nông nghiệp EU. Tổng sản lượng ngũ cốc tăng 10,5% so với 2006/2007. Tổng tiêu thụ phân bón tại 27 nước EU đã tăng đáng kể là 4,5% trong thời gian 2007/2008. Tại Tây và Trung âu, tiêu thụ phân bón tăng 8,7% (mức tăng cao thứ hai trên thế giới, chỉ sau châu Mỹ La tinh với mức tăng 13,4%). Tiêu thụ phân đạm tăng 5,0% tại 27 nước EU, cao hơn tỷ lệ tăng trung bình trên toàn thế giới là 4,5%. Tiêu thụ phân lân tăng 3,2% và là năm đầu tiên tăng sau nhiều năm liên tục giảm, tuy vẫn thấp hơn mức tăng trung bình trên thế giới là 6,3%. Nhưng tiêu thụ các loại phân kali tại EU tăng 3,8%/năm, cao hơn mức tăng trung bình trên toàn thế giới là 2,8%.

Theo Hiệp hội Phân bón châu âu (EFMA), triển vọng dài hạn đối với tiêu thụ phân bón tại 27 nước EU khá tốt đẹp, với mức tiêu thụ phân đạm tăng 3,8% trong thời gian 2008 - 2018. Động lực lớn nhất đối với sự tăng trưởng mức tiêu thụ phân đạm là sự phát triển của các cây trồng cung cấp nhiên liệu sinh học, đặc biệt là ở Thụy Điển, Đan Mạch, áo. Tại Tây Ban Nha, việc tiếp tục mở rộng các diện tích đất tưới tiêu sẽ thúc đẩy tiêu thụ phân đạm, đặc biệt đối với các diện tích trồng Olivơ, nho và cam chanh. Tại Pháp và Đức, triển vọng tiêu thụ phân đạm ổn định hơn, xu hướng mở rộng diện tích đất trồng các loại cây cung cấp nhiên liệu sinh học sẽ hạn chế sự suy giảm tiếp trong mức tiêu thụ phân đạm.

Tuy nhiên, triển vọng tiêu thụ phân lân và phân kali tại 27 nước EU sẽ kém hơn. Tiêu thụ phân kali dự kiến sẽ giữ nguyên ở mức 2,5 triệu tấn K2O/ năm trong thời gian 2008 - 2018. Trong khi đó dự kiến tiêu thụ phân lân sẽ giảm 4,3% trong cùng thời kỳ.

EFMA dự báo tiêu thụ phân bón tại 12 nước thành viên mới của EU sẽ có triển vọng tốt hơn, với mức tiêu thụ các chất dinh dưỡng NPK tăng đáng kể trong thời gian 2008 - 2018, cụ thể là tiêu thụ phân đạm sẽ tăng 18%, phân lân tăng 27 % và phân kali tăng 30%.

Những thách thức mới

Ngoài những cơ hội như trên, các nhà sản xuất phân bón châu âu đang đứng trước những thách thức lớn về trung hạn cũng như dài hạn. Thách thức lớn nhất là Sơ đồ giao dịch phát thải (ETS) cho phép đấu giá, mua bán những lượng phát thải giữa các nhà sản xuất. EU đặt ra mục tiêu là đến thời gian 2013 - 2020 sẽ giảm 20% khí gây hiệu ứng nhà kính, nâng cao 20% hiệu quả sử dụng năng lượng và đạt tỷ lệ sử dụng năng lượng tái sinh là 20%. Ngành công nghiệp phân bón châu âu đã chấp nhận các mục tiêu đầy tham vọng này và cam kết sẽ nỗ lực thực hiện chúng.

Trước những tác động của Sơ đồ giao dịch phát thải châu âu đối với ngành sản xuất phân bón trong khu vực, EFMA dự báo giá phân bón sẽ tăng 21 - 34%.

EFMA đã bày tỏ lo ngại về việc nhiều nhà máy amoniăc và axit nitric hoạt động tại 27 nước EU có mức phát thải vượt quá quy định, vì vậy nhiều nhà máy khác của ngành công nghiệp phân bón trong khu vực sẽ phải mua lại những lượng phát thải dư thừa này. Theo nghiên cứu về tác động của Chỉ thị giao dịch phát thải trong thời gian từ 2013 đối với ngành sản xuất phân đạm châu âu, EFMA đã ước tính chi phí tăng thêm của ngành, dựa trên giả thiết lệ phí phát thải CO2 là 30 - 50 Euro/ tấn và chi phí sản xuất tăng 30-48%. Nghiên cứu này cho thấy sản xuất phân bón thuộc vào lĩnh vực tiêu thụ nhiều năng lượng nên được hưởng trợ cấp lệ phí phát thải của EU, nhưng trong cạnh tranh quốc tế các nhà sản xuất châu âu sẽ không thể đưa chi phí tăng thêm này vào giá phân bón. Do đó, sản lượng phân bón châu âu sẽ phải bị cắt giảm, các nhà máy sản xuất phân bón sẽ phải di chuyển sang những nước hoặc khu vực không có quy định tương tự về phát thải, đặc biệt là Đông âu và Trung á.

Theo EFMA, ngành sản xuất phân bón châu âu hiện đang rất lo lắng về khả năng đứng vững trên thị trường quốc tế, đặc biệt là trước những công ty hoạt động tại các nước không áp dụng những chính sách chống biến đổi khí hậu tương tự như EU.

Giải pháp tốt nhất đối với tất cả các công ty sẽ là một thỏa thuận quốc tế có tính ràng buộc, với sơ đồ giảm phát thải và trợ cấp lệ phí phát thải như nhau. Tuy nhiên, đây là một mục tiêu không dễ thực hiện và trong bất cứ trường hợp nào cũng sẽ phải mất nhiều năm mới đạt được.

Hoàng Sơn

Theo Fertilizer International, 10/2009

Sponsor links (Provided by VIEPortal.net - The web cloud services for enterprises)
Thiết kế web, Thiết kế website, Thiết kế website công ty, Dịch vụ thiết kế website, Dịch vụ thiết kế web tối ưu, Giải pháp portal cổng thông tin, Xây dựng website doanh nghiệp, Dịch vụ web bán hàng trực tuyến, Giải pháp thương mại điện tử, Phần mềm dịch vụ web, Phần mềm quản trị tác nghiệp nội bộ công ty,