Công nghiệp hóa chất: Toàn cầu hóa và xu thế cấu trúc lại lĩnh vực nghiên cứu, triển khai

12:00' AM - Thứ năm, 18/09/2003

LTS - Trong số trước (CNHC số 10/1998) chúng tôi đã đề cập đến xu thế toàn cầu hóa và việc cấu trúc lại ngành công nghiệp hóa chất như một bộ phận của xu thế đó đối với toàn ngành công nghiệp thế giới. Xin giới thiệu tiếp phần thứ hai:

Nghiên cứu  và triển khai trên thế giới hiện nay hầu như hoàn toàn làm nhiệm vụ đáp ứng các nhu cầu của thị trường có tính cạnh tranh rất cao. Với sự phát triển của hoạt động thương mại, tài chính và thông tin liên lạc điện tử, cái thế giới rộng lớn của chúng ta đã trở thành một cái làng toàn cầu với các mối quan hệ qua lại khăng khít. Hoạt động nghiên cứu đã trở nên toàn cầu hóa và phức tạp đến mức không một nước nào thoát khỏi phạm vi ảnh hưởng của nó.

Tính chất phức tạp ngày càng tăng của xu thế toàn câu hóa trong nghiên cứu triển khai chủ yếu là do sản phẩm nghiên cứu của Mỹ, Tây Âu và Nhật Bản rất lớn. Theo số liệu của UNESCO trong cuốn Báo cáo khoa học thế giới năm 1998 thì tổng kinh phí nghiên cứu triển khai năm 1994 của tất cả các nước trên thế giới là 470 tỷ USD trong đó Bắc Mỹ (Mỹ và Canada) mặc dù chỉ dành 2,5% GDP cho khoa học màđã chiếm tới 38% kinh phí khoa học của toàn thế giới. Tiếp đó là Tây Âu với 1,8% GDP dành cho khoa học, đứng hàng thứ hai, chiếm 28%. Nhật Bản và các nước Đông Á mặc dù dành 2,3% GDP, cao hơn Cộng đồng Châu Âu, nhưng chỉ đứng hàng thứ ba, chiếm 19% tổng chi phí khoa học thế giới. Trung Quốcđang nhanh chóng trở thành một thành viên có hạng trong nghiên cứu triển khai toàn cầu, chiêm tỷ trọng 5% tổng kinh phí khoa học thế giới.

Tính chất phức tạp của hoạtđộng nghiên cứu và công nghệ trên thế giới còn do tác động của xu thế hướng về xuất khẩu, chế độ bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và Hiệp định chung về thuế quan và thương mại. Thêm vào đó là chi phí nghiên cứu khoa học ngày càng tăng. Tất cả những nguyên nhân đó làm cho khoảng cách về năng lực khoa học giữa các nước công nghiệp và thế giới đang phát triển ngày càng rộng.

Theo dự báo thì trong tương lai, khai thác tài nguyên thiên nhiên và phát triển nông nghiệp vẫn là những lĩnh vực then chốt của các nước đang phát triển. Đây là một thông tin đáng buồn, một tin chẳng tốt đẹp gì vì nó cho thấy ở thời đại khoa học công nghệ phát triển như vũ bão ngày nay, các nước nghèo ngày càng trở nên tụt hậu. Nhưng xu thế toàn cầu hóa cũng tạo cho các nước đang phát triển những cơ hội đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa. Vấn đề là ở chỗ, phải tìm ra được những lĩnh vực có lợi thề so sánh để tranh thủ tiến bộ khoa học của nước ngoài.

Trong ngành công nghiệp hóa chất, sự cấu trúc lại hoạt động nghiên cứu triển khai đi theo hai hướng:

- Các công ty sản xuất hàng hóa hóa chất sẽ tập trung vào công tác triển khai, phát triển các quá trình sản xuất mới nhằm hạ giá thành. Cách tiếp cận PI trong sản xuất hóa chất được giới thiệu trong số này là một trong những giải pháp đó. Việc tăng cường các quá trình xúc tác, nhất là xúc tác sinh học cũng thuộc loại này. Đối với loại cộng ty này, xu thế nghiên cứu triển khai là nghiên cứu ít, triển khai nhiều (R nhỏ/D lớn).

- Ngược lại, các công ty hướng vào sản xuất các hóa chất chuyên dùng lại tập trung nhiều vào khâu nghiên cứu và đầu tư phát triển những sản phẩm độc quyền mới, có giá trì giá tăng cao. Xu thế ở những công ty này là nghiên cứu nhiều và triển khai ít (R lớn/D nhỏ).

Hoạt động nghiên cứu triển khai cũng được phân bố lại theo vùng địa lý. Các công ty xuyên quốc gia của các nước công nghiệp phát triển có xu hướng tăng hoạt động nghiên cứu triển khai ở những vùng mà họđầu tư đương nhiên là ở những lĩnh vực mà họ có thể chuyển giao công nghệ. Trong những thập kỷ sắp tới, xu hướng tăng cường hoạt động triển khai sẽ sớm được thực hiện ở châu Á, Đông Âu và Mỹ La Tinh. Riêng hoạt động nghiên cứu sẽ diễn ra chậm hơn.

Theo dự báo, các trung tâm nghiên cứu sẽ tiếp tục duy trì ở Mỹ và Châu Âu trong vòng 25 năm tới. Trong vòng 50 năm tới, sẽ có thêm các trung tâm nghiên cứu ở châu Á; còn ở Mỹ La Tinh, sẽ phải mất khoảng thời gian là 100 năm. Đây là xu thế chung, việc hình thành các tổ chức nghiên cứu triển khai nhanh chậm khác nhau còn tuỳ thuộc vào ba trở ngại lớn. Đó là:

- Hệ thống chính trị có phù hợp với quan điểm của các nước chuyển giao hay không.

- Trình độ cơ sở hạ tầng có phát triển đủ cao hay không. Hoạt động của các cơ quan nghiên cứu đòi hỏi trình độ phát triển tương đối cao về cơ sở hạ tầng, những nỗ lực hợp tác chung và các nguồn lực cần thiết cho mục tiêu đặt ra. Để thực hiện được những yêu cầu đó, các nước được  đầu tư cần phải ở trình độ phát triển kinh tế tương đối cao.

- Và cuối cùng là hệ thống giáo dục và đào tạo cũng cần phải được đổi mới, nâng cao chất lượng nhằm xây dựng được đội ngũ những nhà khoa học có trình độ cao. Kinh nghiệm của các nước phát triển cho thấy, để đạt được trình độ nghiên cứu tương đối cao, không những cần nâng cao trình độ đào tạo ở cấp đại học mà còn phải có một quá trình cải tổ lâu dài từ cấp nhà trẻ mẫu giáo trở lên. Để thực hiện được yêu câu đó, cần phải có một nỗ lực và thời gian đào tạo ít nhất là ba thế hệ các nhà khoa học.

Đó chính là cơ sở để các nhà tương lai học dự báo rằng, với hệ thống các trường đại học có trình độ nghiên cứu cao hàng đầu thế giới về nhiều lĩnh vực, Mỹ và Châu Âu chắc chắn sẽ tiếp tục giữ vị trí lãnh đạo về khoa học và công nghệ khoảng 25 năm nữa.

Mặc dù xu thế chung có thể là như vậy, nhưng trên thực tế, việc mở rộng hoạt động nghiên cứu trên khắp thế giới vẫn đã và đang xảy ra. Không những thế, nhiều nước có cơ sở hạ tầng yếu nhưng có thể vẫn đạt trình độ nghiên cứu cao ở một số lĩnh vực. Trung Quốc là nước như vậy. Cơ hội để tiếp cận nhanh với công nghệ cao là phải tạo được những đột phá về khoa học ở mức độ kích thích mối quan tâm của cộng đồng khoa học, và của các công ty hàng đầu về công nghệ cao. Cái khung ba thế hệđể bảo đảm xây dựng các trung tâm nghiên cứu ở châu Á trong 50 năm tới là một thời gian, theo chúng tôi, là quá mức cần thiết để một nước theo đường lối tích cực hoà nhập vào nền kinh tế toàn cầu có thể khai thác được ưu thế về tài nguyên, tranh thủ được cơ hội mà xu thế chung trên thế giới tạo ra.

Tiềm lực nghiên cứu triển khai của chúng ta ở mức thấp so với trình độ chung trên thế giới. Tuy nhiên, với nhiều lợi thế về tài nguyên, về trình độ dân trí lại có một đội ngũ các nhà khoa học đã được đào tạo có hệ thống qua nhiều thế hệ, chúng ta có thể chọn ra được những lĩnh vực có khả năng thúc đẩy nền khoa học đất nước đi lên đồng thời thu hút được mối quan tâm của các nhà đầu tư nước ngoài . Trong công nghiệp hóa chất, hóa dược là một trong những ngành như thế. Hiện nay, cây thuốc, các động vật dùng làm thuốc cũng như những kiến thức về y học cổ truyền của châu Á và Châu Phi đang được các nhà khoa học thế giới quan tâm và xu thế  này sẽ còn tiếp tục trong vài thập kỷ tới. Nếu được quan tâm thích đáng, chúng ta có thể tạo ra được một đỉnh cao về hóa học của mình.

NGUYỄN VIỆT MỸ

Sponsor links (Provided by VIEPortal.net - The web cloud services for enterprises)
Thiết kế web, Thiết kế website, Thiết kế website công ty, Dịch vụ thiết kế website, Dịch vụ thiết kế web tối ưu, Giải pháp portal cổng thông tin, Xây dựng website doanh nghiệp, Dịch vụ web bán hàng trực tuyến, Giải pháp thương mại điện tử, Phần mềm dịch vụ web, Phần mềm quản trị tác nghiệp nội bộ công ty,