Quyền sử hữu trí tuệ - từ quy định pháp luật đến thực hiện còn một khoảng cách khá lớn

12:00' AM - Thứ năm, 15/05/2003

Trong thời buổi kinh tế tự cung, tự cấp trước đây, "chất xám" ít được quan tâm, dẫn tới nhiều trí thức làm việc cầm chừng ít đi sâu nghiên cứu sáng tạo mà giành thời gian để làm những việc phổ thông, đơn giản gọi là "giải pháp tình thế" để duy trì cuộc sống của bản thân và gia đình. Do vậy, trong dân gian mới đồn đại những chuyện "cười ra nước mắt". Có một bà mẹ của một cô con gái cưng giãy nảy người lên như bị điện giật khi thấy con gái dẫn người yêu về ra mắt "tưởng yêu được anh lái xe hóa ra lại rước về ông phó tiến sĩ dài lưng tốn vải". Còn ở Hà Nội các khu tập thể cao tầng cấm nuôi lợn để bảo đảm vệ sinh môi trường, ấy thế mà một vị giáo sư nọ vẫn nuôi lợn "chui". Khi đoàn thanh tra môi trường phát hiện, lập biên bản xử phạt hành chính về hành vi đó thì vị giáo sư nọ khiếu nại: "Không phải giáo sư nuôi lợn mà chính là lợn nuôi giáo sư"... thật là chua chát !

Khi đoạn tuyệt với nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp chuyển sang nền kinh tế thị trường, "chất xám" bắt đầu có giá trị. Người ta phải tbừạ nhận "chất xám" là một thứ hàng hóa và là loại hàng hóa đặc biệt. Những gì mà trí tuệ con người sáng tạo ra mang lại lợi ích cho đất nước, tập thể và cá nhân họ được nhà nước công nhận, bảo hộ xứng đáng với những giá trị đích thực của nó.

Quyền sở hữu trí tuệ là một quyền nhân thân rất quan trọng của con người.  Nhà nước chủ trương tạo mọi điều kiện để công dân phát huy hết tài năng trí tuệ để họ sáng tạo ra những tác phẩm văn hóa, nghệ thuật, phát huy sáng kiến cải tiến kỹ thuật... vì sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất nước. Trong bài này, chúng tôi xin trình bày những nét chính của chế định pháp luật về quyền sở hữu công nghiệp trong Bộ luật Dân sự đã được ban hành.

Quyền sở hữu công nghiệp là quyền sở hữu của cá nhân pháp nhân đối với sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp nhãn hiệu hàng hóa, quyền sử dụng đối với tên gọi xuất xứ hàng hóa và quyền sở hữu đối với đối tượng khác do pháp luật qui định. Quyền sở hữu công nghiệp được pháp luật bảo hộ. Tuy nhiên các đối tượng sở hữu công nghiệp trái với lợi ích của xã hội, trật tự công cộng, nguyên tắc nhân đạo thì không được bảo hộ.

Quyền sở hữu công nghiệp được xác lập theo văn bằng bảo hộ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp. Ở đây cần làm sáng tỏ một số khái niệm về quyền sở hữu công nghiệp.

- Sáng chế: là giải pháp kỹ thuật mới so với trình độ kỹ thuật trên thế giới; có tính sáng tạo, có khả năng áp dụng trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội.

- Giải pháp hữu ích: là giải pháp kỹ thuật mới so với trình độ kỹ thuật trên thế giới, có khả năng áp dụng.

- Kiểu dáng công nghiệp: là hình dáng bên ngoài của sản phẩm được thể hiện bằng đường nét, hình khối, màu sắc hoặc sự kết hợp giữa các yếu tố đó dùng làm mẫu để chế tạo sản phẩm công nghiệp hoặc thủ công nghiệp.

- Nhãn hiệu hàng hóa: là những dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa địch vụ cùng loại của các cơ sở sản xuất kinh doanh khác nhau. Nhãn hiệu có thể là từ ngữ, hình ảnh, màu sắc.

- Tên gọi xuất xứ hàng hóa: là tên địa lý của nước, của đia phương dùng để chỉ xuất xứ của mặt hàng từ nước, địa phương đó với điều kiện những mặt hàng này có tính chất, chất lượng đặc thù dựa trên các điều kiện địa lý độc đáo bao gom những yếu tố về tự nhiên và con người.

Tác giả quyền sở hữu công nghiệp là những người sáng tạo ra sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu hàng hóa. Họ có các quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả do pháp luật qui đinh. Khi có những hành vi xâm hại quyền sở hữu, tác giả có quyền yêu cầu tòa án, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý các hành vi xâm hại quyền tác giả của mình.

Kể từ khi chế định pháp luật về quyền sở hữu trí tuệ nói chung, quyền sở hữu công nghiệp nói riêng kể từ ngày Bộ luật Dân sự có hiệu lực đến nay, việc thực hiện cũng không được cải thiện và mấy. Ví dụ về lĩnh vực quyền tác giả có nhiều vi phạm làm thiệt hại cho các tác giả, nhà sản xuất như in, sao băng âm thanh, hình ảnh, phim các loại, tuỳ tiện sử dụng tác phẩm của người khác để kinh doanh kiếm lời nhưng thiếu các biện pháp ngăn chặn hữu hiệu khiến cho các tác giả và nhà sản xuất chỉ còn biết kêu... trời!

Trong lĩnh vực thực hiện quyền sở hữu công nghiệp lại càng phức tạp hơn. Hiện tượng lấy công trình khoa học của người khác áp dụng vào sản xuất của đơn vị mình mà không xin phép, không trả thù lao không phải là không có. Hiện tượng hàng giả, hàng "nhái" tràn lan trên thị trường làm thiệt hại cho nhà sản xuất và người tiêu dùng đã trở thành nỗi nhức nhối của xã hội. Hàng "nhái" hiện nay thực chất là hành vi xâm hại quyền sở hữu công nghiệp được qui định tại khoán 1, điều 804 của Bộ luật Dân sự bao gồm: sản xuất sản phẩm theo kiểu dáng công nghiệp được bảo hộ tại Việt Nam. Nhập khẩu, bán, quảng cáo ,hoặc sử dụng các sản phẩm chế tạo theo kiểu dáng công nghiệp được bảo hộ tại Việt Nam nhằm mục đích kinhdoanh. Gắn nhãn hiệu hàng hóa được bảo hộ tại Việt Nam của người khác hoặc nhãn hiệu tương tự lên bao bì, sản phẩm của mình.

Đối tượng bị xâm hại nhiều nhất :là các sản phẩm may mặc, đồ sứ, các loại mỹ phẩm...của các cơ sở sản xuất có danh tiếng.

Như vậy, giữa pháp luật và thực tiễn thực  hiện có một khoảng cách rất lớn. Có thể nói, không một lĩnh vực nào trong xã hội bị xâm hại nhiều như lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Đó là hậu quả của một cách làm tuỳ tiện, việc xử lý của nhà nước đối với các hành vi này nhìn chung là nhẹ nhàng chưa đúng mức để có thể giáo dục, răn đe những hành vi vi phạm quyền, tác giả và quyền sở hữu công nghiệp. Trong thời gian tới, khi hiệp đinh quyền tác giả do Ngoại trưởng Nguyễn Mạnh Cầm ký với ngoại trưởng Mỹ Albright có hiệu lực pháp luật, chắc chắn chúng ta phải có những qui định chặt chẽ, phải có những biện pháp hữu hiệu hơn để bảo vệ các quyền sở hữu trí tuệ làm cho pháp luật được tôn trọng và phù hợp với các thông lệ quốc tế.

 NGỌC THƯ

Sponsor links (Provided by VIEPortal.net - The web cloud services for enterprises)
Thiết kế web, Thiết kế website, Thiết kế website công ty, Dịch vụ thiết kế website, Dịch vụ thiết kế web tối ưu, Giải pháp portal cổng thông tin, Xây dựng website doanh nghiệp, Dịch vụ web bán hàng trực tuyến, Giải pháp thương mại điện tử, Phần mềm dịch vụ web, Phần mềm quản trị tác nghiệp nội bộ công ty,